Frans Mettes: reclame om in te lijsten

Frans Mettes begon al op jonge leeftijd met het ontwerpen van zijn fraaie affiches

Binnenkort gaat Het Spoorwegmuseum op grote schaal reclame maken voor drank en sigaretten. Kan dat eigenlijk wel, in deze tijd?

Jazeker! Het Utrechtse museum eert namelijk de fascinerende affichekunstenaar Frans Mettes (1909 – 1984) met een tentoonstelling. Hij ontwierp gedurende zijn leven honderden vaak zeer fraaie reclameaffiches.

Jarenlang hingen die op de stations door heel Nederland. Hij maakte onder andere reclameposters voor Hartevelt, Heineken, Auping, Belinda sigaretten en de Nederlandse Spoorwegen. Velen van u zullen ze ongetwijfeld herkennen.

Bijzondere compositie en kleur

Frans Mettes speelde doeltreffend met compositie en kleur

Nog steeds een schat van een poster. Frans Mettes was een meester in het spelen met compositie en kleur.

Want de bijzondere combinatie van compositie en kleur maakten zijn affiches erg herkenbaar. Ze waren daardoor een grote inspiratiebron voor andere grafisch ontwerpers en beeldend kunstenaars. Het Spoorwegmuseum organiseert daarom een overzichtstentoonstelling over deze bijzondere affichekunstenaar en illustrator.

Dat gebeurt in samenwerking met grafisch ontwerper en Mettes-bewonderaar Gielijn Escher. De tentoonstelling met als titel ‘Reclame om in te lijsten’ wordt op 31 oktober geopend met de presentatie van Escher’s boek over de affichekunstenaar. De expositie is tot 11 februari 2013 te bewonderen.

Museum heeft unieke affichecollectie

Het museum trof de affiches van de ontwerper aan in de Alrecon-collectie, die het in 1996 in bezit kreeg. Alrecon was een dochter van NS en verspreidde de affiches die in de loop der jaren op de stations hebben gehangen.

Met deze collectie beschikt het museum over een unieke verzameling van circa 20.000 affiches. Een flink aantal daarvan zijn van de hand van Mettes. Tijdens de tentoonstelling wordt de museumcollectie aangevuld met affiches uit de privéverzameling van Escher.

Mettes was een briljant autodidact

De veelzijdige autodidact Mettes vervaardigde vanaf 1926 tot aan zijn dood waarschijnlijk tegen de duizend affiches. Hij illustreerde boeken en kalenders, tekende stripverhalen en maakte boekomslagen voor onder meer de bekende kinderboekenserie Bob Evers.

Voor de Tweede Wereldoorlog verwierf hij vooral bekendheid met zijn filmaffiches, waarin hij op onnavolgbare wijze beroemdheden als Marlene Dietrich vereeuwigde. Die prachtige Dietrich-posters behoren tot mijn favorieten (zie de foto’s onder dit artikel). Inderdaad: reclame om in te lijsten.

Affiches domineerden het straatbeeld

Vanaf de jaren ’50 werkte hij voornamelijk voor het bedrijfsleven. Zijn affiches met reclame voor tal van sigarettenmerken, bierproducenten, cacaofabrikanten en jenevermerken domineerden in die tijd het straatbeeld.

Verder maakte hij affiches voor het Veiligheidsinstituut, voor de personeelswerving bij Defensie en voor de Nederlandse Spoorwegen. Veel van die affiches waren te zien op de perrons en in de stations. Andere hingen zowel in de stad als op stations en weer andere bij bioscopen of achter winkelruiten.

Alles werd nog met de hand gedaan

Een van de bekendere sigarettenposters van Mettes,

Deze poster kwam je destijds zowat overal tegen. Ook in tijdschriften als ‘gewone’ advertentie.

De ontwerper was niet in dienst van een reclamebureau, maar werkte voor drukkerijen. Die kregen van bedrijven opdrachten om affiches te ontwerpen en te drukken. Voor het ontwerpen huurden zij dan een affichemaker of ontwerper in.

Mettes begon al in de jaren ’20 van de vorige eeuw met het ontwerpen van reclameaffiches. Het was het pre-computertijdperk; alles werd nog met de hand gedaan. Vrijwel alle affiches van Mettes zijn uitgevoerd in offsetdruk.

Productie pre-computertijdperk tijdrovend

Zo’n poster werd dus in een aantal drukgangen over elkaar heen gedrukt. De ontwerper schilderde hiervoor eerst het affiche met gouacheverf. Gewoon op een ezel, zoals een ‘echte’ beeldend kunstenaar. Daarna moest per kleur een offsetplaat gemaakt worden. Die werd handmatig, kleur voor kleur, voorzien van lithografisch krijt of inkt (tusche).

Hiermee werden vervolgens de eerste proefversies gemaakt. Het vervaardigen van zo’n handlithografie kon, afhankelijk van het aantal kleuren, soms wel twee tot drie weken duren. Daarna kon het echte drukken pas beginnen.

Mettes produceerde grootste oeuvre

Van alle affichemakers uit het pre-computertijdperk is Frans Mettes degene met het grootste oeuvre. En een heel bijzonder oeuvre! Goed dat deze affichekunstenaar eens in het zonnetje wordt gezet!

Renske Cramer

Een van de posters met Marlene Dietrich

Mettes wist diva Marlene Dietrich goed te treffen

Bekende Hofnar-reclame van Mettes

Mettes’ Hofnar-affiche: een klassieker

Mettes' poster voor de openbare school

Nog zo’n overbekende poster van Mettes. Wie de 50 is gepasserd, zal hem vast herkennen!

Over Renske Cramer
Ik ben gepensioneerd communicatie- en marketingadviseur. Ik houd me bezig met dingen die nóg leuker zijn dan werken ;-)

4 Responses to Frans Mettes: reclame om in te lijsten

  1. margot bierens zegt:

    hoi Renske, geweldig om dit zo te lezen/terug te zien je kent het allemaal? wat en wie er achter zat heb ik nooit geweten.. dus boeiend om dit te kunnen lezen.
    groet Margôt

  2. Hai Margôt!
    Ja, leuk hè! Hij heeft overigens ook werk gemaakt dat meer tegen ‘echte kunst’ aan zit. Maar ik heb uiteindelijk toch maar gekozen voor affiches die veel mensen zullen herkennen.
    Groetjes,
    Renske

  3. wie kan ik een plezier doen met werk van Frans Mettes. Het betreft vooral werk voor de kjcpl of ril. scheepvaartmaatschappij.
    marian de rooij

  4. Schitterend, ik voorzie een trend dat dit soort affiches terugkomen in de marketingwereld. Heeft u misschien een afbeelding van een Auping affiche van Mettes?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s