Betere zorg ouderen kwestie van geven én nemen

Wederkerigheid in zorgrelatie oudere essentieelZorgverleners moeten meer oog krijgen voor wederkerigheid bij de hulp aan ouderen. Mensen willen nu eenmaal niet alleen ontvangen, maar ook geven.

Die aandacht voor wederkerigheid moet ook worden ingebed in de medische en verpleegkundige opleidingen. Dat schrijven hoogleraren ouderenzorg Myrra Vernooij-Dassen en Marcel OldeRikkert van het UMC St Radboud online in het British Medical Journal.

Ouderen blokkeren door zorg

Kwetsbare ouderen ontvangen vaak zorg zonder dat hen is gevraagd wat ze willen of nodig hebben. Die zorg verbetert aanmerkelijk als er sprake is van wederkerigheid in de zorgrelatie. (De term kwetsbaar geeft in dit verband aan dat deze ouderen een grote kans lopen dat ze in de nabije toekomst fysiek, psychisch of sociaal minder goed gaan functioneren.)

Ook al wordt de meeste zorg met de beste bedoelingen gegeven, ontvangers van die zorg kijken daar toch vaak anders tegenaan. Soms werkt de zorg gewoon niet. Bijvoorbeeld doordat de ontvanger emotioneel blokkeert.

Afhankelijkheid ondermijnt eigenwaarde

Vernooij-Dassen, hoogleraar psychosociale aspecten van zorg voor kwetsbare ouderen aan het UMC St Radboud: ‘Het besef van afhankelijkheid, van aftakeling, kan sterk knagen aan je zelfbeeld en eigenwaarde. Door een verminderde controle over je eigen leven komen autonomie, zelfstandigheid en zelfredzaamheid zwaar onder druk te staan. Wordt in zo’n situatie vooral je afhankelijkheid benadrukt – ook al gebeurt dat niet bewust – dan kun je als kwetsbare oudere makkelijk helemaal afhaken. Uit onderzoek blijkt dat zorg juist veel beter wordt geaccepteerd en effectiever is, als in de zorgrelatie ruimte bestaat voor wederkerigheid. Zorg dat een kwetsbare oudere niet uitsluitend hoeft te ontvangen, maar ook kan geven. Maak hem deelgenoot van zijn behandeling’.

Wederkerigheid blijkt effectief

Er komen steeds meer aanwijzingen dat wederkerigheid een essentiële rol speelt, schrijven de hoogleraren. Ze halen diverse voorbeelden aan, onder meer uit eigen onderzoek.

Hoogleraar geriatrie OldeRikkert: ‘De helft van de kwetsbare ouderen met kanker die palliatieve zorg ontvangen, vindt het heel vervelend daar zelf niets aan te kunnen bijdragen. Gedragstherapie en groepsbijeenkomsten waarin onderlinge steun en contacten worden aangemoedigd, leiden bij kankerpatiënten tot aanzienlijk minder depressies. En sociale ondersteuning werkt minder effectief als die ondersteuning het zelfbeeld van de patiënt bedreigt’.

Autonomie en keuzevrijheid benadrukken

Hoe gaat het vaak in de zorg? Bijvoorbeeld zo: ‘Je zit hier maar alleen. Je moet er even uit. Kom, we gaan een stukje wandelen’. Maar het kan ook op deze manier: ‘Ik wil wel een stukje wandelen. Heb je misschien zin om mee te gaan?’

Vernooij-Dassen: ‘Beide voorstellen komen vrijwel op hetzelfde neer, maar de benaderingswijze verschilt enorm. In het eerste geval neem je de oudere op sleeptouw. In het laatste geval benadruk je de autonomie en keuzevrijheid van de persoon. Met die laatste aanpak verminder je het besef van afhankelijkheid en het gevoel dankbaar te moeten zijn’.

 Mensen willen ontvangen én geven

‘De mogelijkheid om in een sociale relatie iets terug te geven, is een basisbehoefte die nu nog te vaak wordt genegeerd’, zegt OldeRikkert. ‘Mensen willen niet alleen nemen en ontvangen, maar óók geven. Dat geldt voor elke relatie; ook voor een zorgrelatie’.

Merkwaardig genoeg zit het aanleren van wederkerige vaardigheden niet in de huidige medische en verpleegkundige opleidingen. Beide hoogleraren pleiten in hun artikel dan ook voor meer onderzoek naar de waarde en effectiviteit van wederkerigheid in de zorg.

Vraag naar betere zorg neemt snel toe

Vernooij-Dassen: ‘Volgens ons biedt het concept van wederkerigheid een nieuwe invalshoek om een effectievere zorg te ontwikkelen, zeker als het gaat om psychosociale interventies’.

De komende jaren wordt effectievere zorg voor kwetsbare ouderen alleen maar belangrijker. Van de zelfstandig wonende 65-plussers is ongeveer 10 % kwetsbaar. Met de vergrijzing en verzilvering van de bevolking neemt het aantal kwetsbare ouderen snel toe.

 
 
 

 

Over Renske Cramer
In het dagelijks leven is Renske communicatieadviseur bij Renske Cramer Communicatie in Philippine (www.RenskeCramerCommunicatie.nl)

Wat vindt u ervan?

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 25 andere volgers